Tańczą i śpiewają w Zespole Pieniny

 

50-lecie Regionalnego Zespołu Pieśni i Tańca „Pieniny”

 

Ziemia pienińska to dziedzina świętej Kingi. Chętnie przebywają tutaj letnicy i turyści z całej Polski, a także z innych krajów. Natura wyrzeźbiła Pieniny „z fantazją”. Są tu niemal pionowe skalice i przepaście, ale też łagodne podejścia oraz piękne łąki i polany. Zachwyca przede wszystkim osobliwość przyrodnicza na skalę europejską – Przełom Dunajca, który przecina Pieniny Centralne i krętym biegiem „wywijo pomiendzy skalice”. Przyciąga również kultura górali pienińskich, żywy do dzisiaj folklor, przejawiający się w strojach, tańcach, śpiewkach, pieśniach, rzemiośle i budownictwie.

Bogactwo ludowej tradycji w zakresie sztuki użytkowej sprawiło, że w 1951 r. powstała Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Pieniny – Cepelia” z siedzibą w Krościenku, zwanym „klejnotem górskim”. Działalność gospodarczą Spółdzielnia łączyła z realizacją zadań kulturotwórczych. Jednym z nich było, z inicjatywy Józefa Wójcika – prezesa Spółdzielni, założenie w 1953 r. Regionalnego Zespołu Pieśni i Tańca „Pieniny”, finansowanego przez Centralny Związek Spółdzielni Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Cepelia”, a od roku 1990 przez kontynuatora – Fundację „Cepelia” Polska Sztuka i Rękodzieło.

 

Teresa Zielińska "Pieniny Folk Ensemble 50 years", 2003 - 1

 

Górale są zdolni i pełni temperamentu, a zamiłowanie do muzyki, tańca i śpiewu mają we krwi. Najstarsi pamiętają zapewne wieczorne „koncerty na filarach mostu w Krościenku i tzw. „izby kądzielne, gdzie pracy dziewcząt przy kądzielach towarzyszyli chłopcy, a żartom, przyśpiewkom i pieśniom nie było końca. Śpiewano zawsze przy pasieniu owiec i bydła, na weselach, chrzcinach, zapustach i ludowych festynach. „I z pola, i z lasu szło się śpiewajency – wspominał Stanisław Mikołajczyk, pierwszy instruktor Zespołu. Powstanie zespołu regionalnego było więc logiczną konsekwencją poczynań miłośników folkloru pienińskiego przed i po II wojnie światowej, entuzjazmu miejscowej młodzieży i ówczesnych możliwości finansowych Spółdzielni. Przez Zespół przewinęło się kilkaset osób. Tańczyli i śpiewali w nim przedstawiciele kolejnych pokoleń Kacwinów, Kwiatków, Komorków, Cepuchów i innych. Nie sposób w krótkim tekście wymienić wszystkich, którzy na to zasługują. Ich piękne głosy, gibkość, wdzięk i żywiołowość zachwycały widzów w kraju i poza jego granicami. Któż nie pamięta Jadzi Gaweł (Cepuch), Broni Hryc (Kacwin), Marysi Mikołajczyk (Soliwoda), Kasi Kacwin, Manka Kozłeckiego, Staszka Mikołajczyka, Wojtka Jandury, Kazka Zborowskiego, Józka Kacwina i Mariana Dydy – pięknie reprezentujących region na Święcie Folkloru w Quimper we Francji – jak również Staszka Komorka, Manka Kacwina, Józefa Komorka, Staszka Orkisza, Jerzego Kwiatka, Staszka Kozielca, Wiśki Wójcik (Orkisz), Katarzyny Oleś (Dyda), Marii Głuc, Jadwigi Kwiatek, Stanisławy Komorek, Julki Kacwin (Morawczyńskiej), Zośki Podobińskiej, Marysi Cięciel, Helki Plewicki czy też Jaśka Kubika i Jana Kacwina – zwłaszcza w staroświeckim śtajerku w duecie z uroczą „gaździną Jadwigą Cepuch?

Nieodłączną częścią Zespołu jest kapela – muzyka góralska. Grali w niej utalentowani muzycy z Tylmanowej i z Krościenka : Karol Młynarczyk, Tomasz Młynarczyk, Jan Michałczak, Ludwik Ligas, Wojciech Łukaszczyk, Jan Gembicki, Antoni Kwiatek, Jan Knutelski, Józef Komorek, Kazimierz Zborowski, Stanisław Michałczak, Piotr Cedzidło, Jan Scheiki, Paweł Salamon, Józef Ciesielka, Jan Kubik, Jan Kacwin, Marian Jarosz, Dariusz Jankowski, Antoni Młynarczyk, Marcin Zaziąbło.

Kierowali Zespołem rozmiłowani w śpiewie i tańcu góralskim zdolni instruktorzy : najpierw wspomniany już Stanisław Mikołajczyk, później Marian Kozłecki, Wojciech Jandura, Jan Kacwin, Kazimierz Zborowski, Stanisław Budzyński, Władysław Kubik i Marek Salamon. Od 1993 r. Zespół prowadzi Robert Majerczak, energiczny „dalibóg na łańcusku”, jak żartobliwie mówi o sobie. Świętuje on nie tylko jubileusz Zespołu, ale także jubileusz 20 lat przynależności do Zespołu i jubileusz 10 lat pracy jako instruktor Zespołu.

 

Teresa Zielińska "Pieniny Folk Ensemble 50 years", 2003 - 2

 

Do 1955 r. Zespół „Pieniny” funkcjonował samodzielnie, uczestnicząc z powodzeniem w festiwalach folklorystycznych na Węgrzech i w Czechosłowacji. Natomiast w latach 1955 -1983 występował jako grupa pienińska w składzie Zespołu „Podhale”. W tym okresie członkowie Zespołu prezentowali śpiew i taniec naszego regionu m.in. we Francji, Belgii, Szwecji i Bułgarii. Zespół działał pod patronatem Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Pieniny – Cepelia” i jej Zarządu – prezesów Tomasza Waradzyna, a następnie Stanisława Majerczaka. Od roku 1983 Zespół „Pieniny” występował już samodzielnie. Odbywał w tym czasie artystyczne wojaże do Holandii, Austrii, Grecji, RFN, NRD, Francji, Hiszpanii i Włoch. W 1989 r. występował dla Papieża Jana Pawła II w Castel Gandolfo. Te wyjazdy były dla wszystkich piękną przygodą i wspaniałą promocją pienińskiej kultury. Popisy taneczne i wokalne naszych górali były wszędzie przyjmowane z entuzjazmem i podziwem. Również w tym roku w maju występy Zespołu we Włoszech były gorąco przyjmowane. W Trydencie Zespół gościł dzięki Annie Hryc (Pezzano), która przez wiele lat występowała w Zespole.

Od początku istnienia Zespół uświetniał swoimi występami różnorodne imprezy o charakterze lokalnym i regionalnym. Uczestniczył także w wielu konkursach i przeglądach folklorystycznych w Krakowie, Rzeszowie, Opolu, Żywcu, Zakopanem, Bukowinie Tatrzańskiej, Poroninie, Białym Dunajcu i Czarnym Dunajcu. Toteż dosyć długa jest lista zdobytych nagród i trofeów. Wymienimy je i niech byli i obecni członkowie Zespołu przypomną sobie emocje, jakie temu towarzyszyły. Oto one:

– Złota Odznaka za Zasługi dla Województwa Nowosądeckiego

– w 1985 r. II miejsce i „Ciupaga Bacowska” w Bukowinie Tatrzańskiej, III miejsce i „Brązowa Ciupaga” oraz specjalna nagroda Wojewody Nowosądeckiego na Międzynarodowym Festiwalu Folklorystycznym w Zakopanem, II miejsce i „Srebrny Smok” na przeglądzie w Krakowie oraz główna nagroda i „Taneczny Krąg” w Rzeszowie

– w 1987 r. II miejsce i „Ciupaga Bacowska” w Bukowinie Tatrzańskiej, I miejsce i „Złoty Smok” na przeglądzie w Krakowie

– w 1989 r. II miejsce i „Srebrne Żywieckie Serce”

– w 1992 r. Nagroda im. Oskara Kolberga

– w 1994 r. III miejsce i „Ciupaga Juhaska” w Bukowinie Tatrzańskiej

– w 1995 r. I miejsce na Przepatrzowinach w Czarnym Dunajcu

– w 1999 r. wyróżnienie w Żywcu, III miejsce i „Brązowa Ciupaga” na Międzynarodowym Festiwalu Folklorystycznym w Zakopanem

– w 2000 r. II miejsce i „Ciupaga Bacowska” w Bukowinie Tatrzańskiej, indywidualna nagroda instruktorska w Żywcu

– w 2001 r. III miejsce i „Ciupaga Juhaska” w Bukowinie Tatrzańskiej, indywidualna nagroda instruktorska w Żywcu

– w 2002 r. I miejsce i „Ciupaga Zbójecka” w Bukowinie Tatrzańskiej, indywidualna nagroda instruktorska w Żywcu

– w 2003 r. II miejsce i „Ciupaga Bacowska” w Bukowinie Tatrzańskiej.

Muzyka Zespołu „Pieniny” też otrzymała wiele nagród i wyróżnień:

– w 1983 r. II nagroda w Kazimierzu nad Wisłą

– w 1984 r. II nagroda w Nowym Targu, II nagroda na „Cepeliadzie” w Krakowie

– w 1986 r. I nagroda w Nowym Targu, II nagroda na „Cepeliadzie” Krakowie

– w 1987 r. główna nagroda w Nowym Targu

Zespół uczestniczył też w nagraniach dokumentalnych filmów telewizyjnych : „Pieniny” – w cyklu „Mapa Folkloru Polski” oraz „Flisacka sztuka” i „Pienińskie tańcowanie”. Prezentował również przedstawienia o tematyce regionalnej : „Na hali (dawniej)”, „Odpust świętej Kingi” „Wyskubek” i inne.

Repertuar Zespołu jest tradycyjny i tak różnorodny i barwny jak same Pieniny. Taniec i śpiew w połączeniu z młodzieńczą werwą i ekspresją zawsze budzą uznanie i podziw słuchaczy. W repertuarze Zespołu „Pieniny” są typowe melodie i tańce pienińskie jak : stateczny „śtajerek”, humorystyczna „żydówka” oraz szybkie, żywiołowe – „polka”, „kotecka” i „obyrtany”, a także typowo krościeńskie – „ogrodnik” i „kąty”. Największe oczywiście emocje budzi zawsze pełen ognia, góralski taniec „zbójnicki”. Bogaty jest również zestaw towarzyszących tańcom przyśpiewek i pieśni ludowych.

Od 1994 r. Zespołem opiekuje się Spółdzielnia „Pieniny – Cepelia” i jej Zarząd z prezesem Janem Majerczakiem oraz Gminny Ośrodek Kultury w Krościenku, którego kierownicy zajmowali się też sprawami organizacyjnymi Zespołu. Działalność Zespołu była współfinansowana przez Spółdzielnię „Pieniny – Cepelia” i Gminny Ośrodek Kultury. Od 1999 r. Robert Majerczak, doświadczony instruktor, jest równocześnie kierownikiem Zespołu.

Obecnie do Zespołu należy 50 osób. Są to młodzi ludzie, pracujący zawodowo oraz uczniowie Gimnazjum, Liceum Ogólnokształcącego i Zespołu Szkół Zawodowych w Krościenku. Muzykę Zespołu tworzą również młodzi, utalentowani, pełni zapału muzycy. Wszyscy twórczo i ciekawie spędzają wolny czas, kontynuując działalność swoich zasłużonych poprzedników pod kierunkiem doświadczonego instruktora, który trzykrotnie uzyskał indywidualne nagrody instruktorskie na Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu w latach 2000, 2001, 2002. Zespół „Pieniny” z pokolenia na pokolenie przekazuje bogate tradycje kultury pienińskiej i daje ludziom radość. Jego trwanie i rozwój to kwestia zachowania regionalnej tożsamości, dumnej odrębności pienińskich górali. Trzeba umieć „różnić się pięknie” od innych. Te cele Zespół realizuje nieprzerwanie od 50 lat. Na jego funkcjonowanie potrzebne są środki finansowe (stroje, rekwizyty, przejazdy), a możliwości opiekunów są raczej ograniczone. Przyszłość Zespołu zależy nie tylko od wysiłków i zaangażowania jego członków, ale także od opiekunów, polityki kulturalnej władz samorządowych oraz od sponsorów.

 

Jadwiga Grabowska

Robert Majerczak

 

1 czerwca 2003 uczestniczyłem w uroczystych obchodach 50-lecia Zespołu „Pieniny”, z którym się związałem.

[przygotowałem do publikacji w miesięczniku Nowiny Pienińskie]

[fot. © Teresa Zielińska, 2003]

 

Możliwość komentowania jest wyłączona.

%d bloggers like this: